Bánh chưng đen của người Thái

Chủ nhật, 25/02/2018 06:00:19 | Dân tộc
Trong ngày Tết cổ truyền không thể thiếu được bánh chưng. Cũng làm từ gạo nếp, đỗ xanh, thịt mỡ nhưng nhiều vùng, miền lại có những đặc sản bánh chưng rất riêng như bánh chưng gạo lứt nếp đỏ, bánh chưng gấc, bánh chưng xanh Điện Biên…và đồng bào Thái ở Quỳ Hợp (Nghệ An) có món bánh chưng đen rất ngon, bùi bùi, thơm mát và không gây nóng bụng…

Bánh chưng đen của người Thái

Các gia đình đang gói bánh chưng đen để cúng tổ tiên ngày Tết    Nguồn ảnh: Quyhop.vn

Mỗi độ xuân về, với người Thái ở xã Châu Thành, huyện Quỳ Hợp, trong mâm cỗ dâng cúng tổ tiên không thể thiếu món bánh chưng đen. Người ta vẫn nói bánh chưng đen ở Quỳ Hợp độc đáo bởi vì nguyên liệu chính chỉ là gạo nếp trắng và được nhuộm đen bằng tro rơm, chứ không phải làm từ nếp cẩm hay là loại nếp có màu đen tự nhiên. Để chuẩn bị làm bánh chưng đen, ngay từ tháng 10 âm lịch, sau vụ gặt lúa mùa, bà con đã cẩn thận lựa chọn những mẻ nếp ngon và rơm nếp cất sẵn.  Nếp ngon là loại nếp chắc hạt, dẻo thơm.  Rơm chọn những cọng nếp, to, vàng ươm, đem về phơi khô, đốt thành tro rồi vò kỹ, rây lấy phần mịn nhất.

Để làm bánh chưng đen, công đoạn cầu kỳ nhất là trộn bột tro nếp với gạo sao cho khi thử miết mạnh hạt gạo trên đầu ngón tay, thấy vẫn nguyên màu đen nhánh mới đạt. Lá dong rửa sạch, lau khô. Bánh chưng đen của người Thái ở Quỳ Hợp không có nhân. Vị ngon ngon, bùi bùi, thơm mát là do sự kết hợp tinh tế của nếp và và tro. Trước khi gói bánh thêm ít hạt Nga Chiếng (một loại vừng mọc tự nhiên trong rừng) xay nhỏ trộn vào để tạo vị đậm đà cho bánh. Công thức pha trộn đều là do kinh nghiệm truyền lại. Việc chuẩn bị nguyên liệu cho bánh chưng đen chỉ có người con dâu trưởng trong nhà làm. Còn việc gói bánh và luộc bánh dành cho cánh đàn ông. Theo quan niệm của người Thái xưa, tài khéo léo khi gói bánh chưng đen là một tiêu chí để các gia đình chọn nàng dâu.

Bánh chưng đen người Thái được gói theo 4 loại. Đầu tiên là “khâu tôm kháu khoài” (bánh sừng trâu) - bánh nhọn, hình sừng con trâu. Loại bánh này có ý nghĩa cầu cho đàn trâu khỏe mạnh, sinh sôi để cày kéo. Loại thứ hai là bánh “khâu tôm cộp” (Bánh đôi) - mỗi chiếc bánh là một cặp đôi gói nhỏ, hình trụ. Bánh thể hiện quan điểm cầu may cho gia đình hạnh phúc. Thứ ba là: “bánh khâu tôm khuản tụ” (Bánh gậy) - gói bánh hình chiếc gậy. Loại bánh này có ý cầu cho người già được sống lâu. Thứ tư là “khâu tôm pom” (bánh hình vuông nhỏ). Bánh lớn hơn hộp diêm, buộc thành chùm, mỗi chùm 5 bánh. Loại bánh này có ý nghĩa cầu cho sung túc, mọi sự tròn trịa, đầy đủ trong năm mới.

Khác với bánh chưng nhân đỗ thịt, bánh chưng đen có hương vị tinh tế, thơm ngon rất lạ. Cũng vì là bánh “chay” nên để được rất lâu, đến hết tháng Giêng vẫn thơm ngon. Đó cũng là thứ bánh mà bà con mỗi sớm lên nương lại mang theo để dành cho bữa ăn lót dạ. Giờ đây bánh chưng đen không chỉ được gói để ăn trong dịp Tết, mà trở thành món quà để mỗi người đến đây thưởng thức và mua về làm quà.    

Thanh Hằng

Tin cùng chuyên mục

Tin mới