Tết hoa của người Cống

Thứ tư, 20/12/2017 17:00:00 | Dân tộc
Cứ vào dịp cuối tháng 11, đầu tháng 12 dương lịch, khi những bông hoa mào gà nở đỏ rực nơi sườn đồi, lưng núi là lúc đồng bào dân tộc Cống, xã Pa Thơm, huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên) lại tổ chức lễ Tết hoa (Mền lóong phạt ai). Đây là dịp đánh dấu một năm cũ khép lại với mùa màng bội thu, bà con cầu chúc cho một năm mới an lành, nhiều may mắn, cho thóc đầy bồ, ngô đầy nhà...

Tết hoa của người Cống

Hoa Mào gà theo quan niệm của người Cống là biểu tượng của sự may mắn, tốt đẹp. Ảnh: TL. 

Nghi lễ đặc sắc

Tết Hoa là  nghi lễ Tết cổ truyền đặc trưng nhất của người Cống được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Lễ hội diễn ra vào thời điểm khi vụ mùa đã thu hoạch xong và công việc nương rẫy cho vụ mùa mới sắp sửa bắt đầu. Theo truyền thống ngày tết tất cả bà con người Cống ở 3 bản của xã Pa Thơm là Si Văn, Huổi Moi và Púng Bon tập trung tại bản Púng Bon để cùng tổ chức Tết hoa, hướng về cội nguồn tổ tiên, bày tỏ lòng biết ơn với các thần linh đã phù hộ cho bà con một năm có sức khỏe và mùa màng tươi tốt đồng thời cầu xin những điều tốt đẹp cho một năm mới. Bà con người Cống xưa nay vẫn quan niệm rằng nếu Tết hoa chưa được tổ chức thì chưa ai được phép đi phát nương, đào củ mài  và vui chơi, ca hát.  

Trong bản, Già làng thường kiêm thầy cúng, địa điểm diễn ra lễ cúng cho Tết hoa tại nhà già làng. Trước khi lễ diễn ra 1 tuần thầy cúng chọn ngày lành, tháng tốt để tổ chức. Các lễ vật dâng cúng tổ tiên chính là những nông sản mà họ đã chăn nuôi, trồng trọt được trong cả năm. Mỗi khi thu hoạch bà con luôn giữ lại những gì ngon nhất để dành đến dịp Tết.  Sau khi lễ vật chuẩn bị xong, mọi người bày biện vào đĩa, bát rất đẹp mắt rồi mang đến nhà thầy cúng để xin phép bắt đầu thực hiện lễ Tết hoa.

Sau khi lễ vật được bày biện, thầy cúng ngồi trước mâm cúng chính, kính cẩn mời các thần linh, tổ tiên về dự lễ, xin phép được tổ chức Tết hoa cho bản mường và dâng  lễ vật lên các đấng thần linh, tổ tiên. Thay mặt dân bản thầy cúng báo cáo tình hình mùa màng, chăn nuôi, sức khoẻ của bà con trong năm qua và cầu xin các thần linh, tổ tiên phù hộ dân bản sang năm mới dồi dào sức khỏe, mùa màng bội thu, gà, lợn đầy chuồng và cầu cho mọi sự tốt lành may mắn đến cho tất cả người dân trong bản mường. 

Sau những hồi trống, chiêng âm vang khắp núi rừng thì Tết hoa sẽ chính thức bắt đầu. Mọi người mở những chum rượu ngon nhất, cỗ cũng được bày ra để tiếp đãi khách. Mọi người nâng chén rượu cùng chúc nhau sức khỏe, ngày mùa bội thu, cuộc sống nhiều may mắn. Trên gương mặt ai cũng đong đầy những niềm vui.

Khi phần lễ kết thúc là phần hội. Già trẻ, trai gái cùng nắm tay nhau nhảy múa, hát ca và ném những hạt giống thóc, ngô ra xung quanh với mong ước bản mường bước sang một năm mới vạn vật sẽ sinh sôi nảy nở, cho lúa đầy bồ, ngô đầy sân, cho tiếng cười, tiếng hát âm vang khắp bản mường. Nhà nhà ấm áp yêu thương.

Tết hoa của người Cống

Chuẩn bị lễ vật dâng cúng tổ tiên. Ảnh: TL

Những bông mào gà đỏ rực 

Hoa mào gà theo quan niệm của người Cống là biểu tượng của sự may mắn, tốt đẹp. Trong ngày Tết hoa, từ sáng sớm, chủ mỗi gia đình sẽ lên nương hái hoa mào gà. Những bông hoa  hái về sẽ giao cho những người phụ nữ trong gia đình để họ trang trí khắp trong nhà, ngoài ngõ. Hầu như nhà nào cũng trang trí hoa mào gà. Trong ngày đông giá lạnh sắc đỏ của hoa tạo không khí ấm áp, vui tươi và rất đỗi yên bình. Đây cũng là nét văn hóa rất riêng của đồng bào người Cống ở Điện Biên. 

Trước đây, Tết hoa thường được bà con người Cống tổ chức từ 3-4 ngày, nhưng hiện nay, để phù hợp với những thay đổi của cuộc sống hiện tại, nghi lễ đã được rút ngắn xuống chỉ còn 1 ngày, 1 đêm. Tuy rút ngắn nhưng  những nghi lễ dâng cúng, các sản vật dâng lên thần linh và ý nghĩa của Tết hoa thì vẫn được người dân giữ nguyên vẹn cả phần lễ và phần hội.

Không chỉ là tết cổ truyền của người Cống, đây còn là dịp để mọi người nghỉ ngơi, cùng ngồi lại với nhau uống rượu, ăn cỗ, chia sẻ bao niềm vui, nỗi buồn sau một năm lao động miệt mài, vất vả. Đây cũng là dịp để họ được hòa mình trong các hoạt động tâm linh hướng về cội nguồn, biết ơn tổ tiên, trời đất ban cho họ một cuộc sống bình yên, no ấm, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, con người khỏe mạnh và cầu xin những điều tốt đẹp cho một năm mới an lành… 

Người Cống là 1 trong 5 dân tộc thiểu số ít người của tỉnh Điện Biên, khoảng 1000 người. Cũng như các dân tộc anh em khác trên địa bàn, bà con  canh tác chủ yếu trên nương rẫy và ruộng nước, ruộng bậc thang, một năm một vụ chính; ngoài ra còn trồng trọt các loại rau màu trên đất bãi ven sông, suối để phát triển nghề chăn nuôi gia súc, gia cầm phục vụ tết, lễ, sinh hoạt. Những năm gần đây, Điện Biên tập trung đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc Cống, mở rộng giao lưu văn hóa, gắn kết dân tộc, do đó đời sống của bà con ngày càng ổn định và phát triển. 

Sau những giờ làm việc vất vả trên nương rẫy, bà con cũng rất biết chăm sóc tới đời sống tinh thần qua các lễ hội như Tết hoa, Lễ cúng bản, Lễ cúng tổ tiên, Lễ cưới, Lễ lên nhà mới, Lễ lên lão, Lễ tạ ơn Ngọc Hoàng...) trong đó Tết hoa là độc đáo nhất bởi đây là nghi lễ trong ngày tết cổ truyền của người Cống. Theo ông Lò Văn Tha, trưởng bản ở Púng Bon, xã Pa Thơm, huyện Điện Biên, thì Tết hoa là tết cuối cùng hết năm của dân tộc Cống. Khi đó mùa màng, sản vật tất cả mang về nhà hết. Làm tết hoa thì mới tiếp tục được phù hộ đi làm ở trên nương. Nếu mà người nào, hộ nào không làm tết hoa thì dân bản sẽ phạt.    

Hàng năm, cứ vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12 Dương lịch, đồng bào Cống lại rộn ràng đón Tết hoa. Năm nay, đồng bào tại các bản Púng Pon, Si Văn, Huổi Moi (xã Pa Thơm, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên) tổ chức Tết hoa vào hai ngày 30/11 và 1/12. Tết hoa là dịp để đồng bào Cống sum họp, tổng kết một năm lao động sản xuất và cầu mong một năm mới an lành, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mọi người đều mạnh khỏe.

Vũ Đức Minh

Tin cùng chuyên mục

Tin mới