Chất lượng nhân lực

Thứ hai, 08/01/2018 07:30:00 | Góc nhìn Đại đoàn kết
Theo Bộ Lao động, thương binh và xã hội (LĐTBXH), trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (CN 4.0), Việt Nam đang thiếu hụt khá nhiều nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Cũng theo thông tin từ bộ này thì trong những năm qua, số lượng nguồn nhân lực có trình độ đại học, trên đại học được đào tạo nhiều hơn hẳn so với công nhân nghề, nghĩa là “thầy” nhiều hơn “thợ”. Vì sao có quá nhiều “thầy” nhưng lại thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao?

Chất lượng nhân lực

Đào tạo nghề là nhu cầu cấp thiết. Ảnh: GD&TĐ.

Theo nhận định của Bộ LĐTBXH và Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), cuộc cánh mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới và ảnh hưởng trực tiếp tới Việt Nam.

Đây là cơ hội lớn trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nhưng đồng thời cũng là thách thức không nhỏ đối với Việt Nam. Việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, năng suất lao động thấp đang là vấn đề thách thức của Việt Nam để sẵn sàng cho một giai đoạn mới dựa trên nền tảng khoa học CN 4.0. Các chuyên gia lo lắng phải làm sao để có thể bù đắp được sự thiếu hụt đó để đáp ứng thực tiễn phát triển, tránh bị tụt hậu so với khu vực và thế giới.

Cơ sở của CN 4.0 gồm các lĩnh vực chính: Kỹ thuật số, công nghệ sinh học, robot thế hệ mới, xe tự hành, các vật liệu mới... Theo dự báo của các chuyên gia, nền CN 4.0 sẽ là nền tảng để kinh tế chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình dựa vào tài nguyên, lao động chi phí thấp sang kinh tế tri thức, làm thay đổi cơ bản khái niệm đổi mới công nghệ, trang thiết bị trong các dây chuyền sản xuất.

Nền CN 4.0 sẽ tạo ra những thay đổi lớn về cung - cầu lao động, cũng như cơ cấu lao động. Theo đó, các nhà quản lý, doanh nghiệp... sẽ phải đối mặt với một thực tế là phải đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực, thay vì đào tạo ồ ạt chất lượng thấp.

Theo thống kê của các cơ quan chức năng thì hiện Việt Nam có khoảng hơn 200.000 người có trình độ đại học và trên đại học thất nghiệp không có việc làm. Xét về mặt lý thuyết, nguồn nhân lực có trình độ đại học đã phải cơ bản đảm bảo “phông nền” kiến thức đáp ứng được yêu cầu của nền CN 4.0. Song, trên thực tế thì dù có tới 20 vạn người có bằng đại học trong tay đang thất nghiệp, nhưng Việt Nam vẫn thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao trong cuộc cách mạng CN 4.0. Từ đó có thể thấy chất lượng nguồn nhân lực “thầy” lâu nay của chúng ta thực sự “có vấn đề”, cần nghiêm túc xem xét để sửa chữa, khắc phục triệt để trong thời gian tới.

Chẳng thế mà theo đánh giá của ILO, mặc dù Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ cách mạng CN 4.0, song hiện chất lượng nguồn nhân lực, trình độ chuyên môn kỹ thuật, cũng như năng suất lao động còn rất thấp, khó có thể đáp ứng được sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Nhiều chuyên gia chỉ ra rằng, chỉ 20% lực lượng lao động của Việt Nam đáp ứng được yêu cầu chuyên môn trong nền CN 4.0, cộng với đó là năng suất lao động thấp hơn nhiều nước trong khu vực ASEAN, chứ chưa nói đến các nước phát triển khác trên thế giới. Như vậy thử hỏi làm sao không đáng lo trong quá trình sự hội nhập thế giới với nền CN 4.0?

Cũng theo cảnh báo của các chuyên gia, trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, không ít lĩnh vực với sự xuất hiện của robot, các loại máy móc tự hành... số lượng nhân viên cần thiết sẽ chỉ còn 1/10 so với hiện nay. Theo đó, 9/10 nhân lực còn lại sẽ phải chuyển nghề hoặc thất nghiệp. Những ngành nghề sử dụng lao động phổ thông đơn giản sẽ chịu tác động lớn và nguy cơ thất nghiệp cao do sự phát triển của công nghệ tự động và trí tuệ nhân tạo. Song, ngay cả nguồn nhân lực mà lâu nay chúng ta vẫn gọi là “thầy” cũng sẽ chịu chung số phận nếu không kịp thời đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo. Do vậy cần phải nghiêm túc xem xét lại cơ cấu đào tạo nguồn nhân lực, kể cả “thầy” và “thợ”.

Đương nhiên, dù xu thế máy móc tự động hóa thay thế con người là tất yếu trong thời đại CN 4.0, song dù sao cũng vẫn phải do con người điều khiển, vận hành. Vậy nên nếu nguồn nhân lực không được trang bị những kiến thức, kỹ năng phù hợp để đáp ứng yêu cầu công việc trong tình hình mới thì chúng ta sẽ lập tức bị tụt hậu so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Ngoài việc nâng cao chất lượng đào tạo để đáp ứng được yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, cũng cần tính đến việc giảm số lượng ở một số ngành nghề đào tạo, bởi nếu không sẽ rất lãng phí nguồn lực để rồi không sử dụng đến. Cần tránh thực trạng đào tạo ồ ạt nhưng chất lượng đầu ra thấp để rồi qua mỗi năm con số thống kê lượng thất nghiệp có trình độ đại học và trên đại học ngày càng cao.

Chính bởi lý do trên, các chuyên gia của cả Việt Nam và thế giới khuyến cáo, công tác đào tạo nguồn nhân lực cần tập trung vào những lĩnh vực công nghệ cao, tự động hóa... mới có thể đáp ứng kịp thời, đầy đủ nguồn nhân lực cho cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Ngoài ra, việc tập trung đào tạo những ngành nghề thực sự cần thiết còn giảm được gánh nặng ngân sách cho việc đào tạo dàn trải, lãng phí, để rồi khi cầm mảnh bằng trong tay vẫn không thể xin nổi việc vì không có chuyên môn, kỹ năng cần thiết đáp ứng cho công việc. Nói một cách ngắn gọn là cần đổi mới phương thức đào tạo theo hướng “quý hồ tinh bất quý hồ đa”, nghĩa là dù là “thầy” hay “thợ” thì cũng phải đáp ứng được yêu cầu công việc, chứ không phải cần số lượng người có bằng cấp. 

Lê Anh Đức