Chìa khóa tinh giản

Thứ ba, 24/04/2018 08:00:36 | Góc nhìn Đại đoàn kết
Hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay đang cồng kềnh, chồng chéo. Sự quản trị bộc lộ nhiều yếu kém dẫn đến chất lượng, hiệu quả thấp. Chi tiêu ngân sách nhà nước cho các đơn vị sự nghiệp công lập còn quá lớn, một số đơn vị thua lỗ, tiêu cực, lãng phí. Điều đó đang đặt ra một cuộc “đại phẫu” trong tinh giản biên chế của các đơn vị sự nghiệp công lập.

Tại cuộc họp bàn mới đây về công tác quản lý và sử dụng công chức, viên chức và hợp đồng lao động trong lĩnh vực y tế, giáo dục, khoa học và công nghệ, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã đưa ra một “chìa khóa” cho tiến trình trên nằm ở việc tự chủ là vấn đề mấu chốt để tinh giản biên chế sự nghiệp hưởng lương từ ngân sách nhà nước mà vẫn bảo đảm quyền được học một cách thuận lợi, được khám chữa bệnh của người dân.

Từ cuộc họp ấy cho thấy việc tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập vẫn còn nhiều tồn tại, yếu kém. Thể hiện rõ nét nhất nằm ở việc công tác đổi mới hệ thống tổ chức các đơn vị sự nghiệp công lập còn quá chậm. Quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập chủ yếu còn theo đơn vị hành chính, chưa chú trọng quy hoạch theo ngành, lĩnh vực, đặc điểm vùng miền và nhu cầu thực tế.

Điều đó dẫn đến, cơ cấu đội ngũ cán bộ, viên chức chưa hợp lý, chất lượng chưa cao khiến cho năng suất lao động thấp, kéo theo năng suất lao động chung của Việt Nam thấp hơn nhiều nước trong khu vực và chỉ bằng 87,4% của Lào. Nhưng trong “hàng tá” nguyên  nhân, yếu tố cốt lõi được Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương về tiếp tục đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập nhắc đến chính là chủ yếu là do nguyên nhân chủ quan. Điều đó thể hiện ở việc thể chế hoá các chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực sự nghiệp công còn chậm, chưa đầy đủ, đồng bộ và phù hợp với tình hình.

Nhiều cấp uỷ Đảng, lãnh đạo và người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị nhận thức chưa đầy đủ, thiếu quyết tâm chính trị, thiếu quyết liệt và đồng bộ trong chỉ đạo, tổ chức thực hiện đổi mới, sắp xếp lại, quản lý biên chế các đơn vị sự nghiệp công lập; chưa chủ động chuyển các đơn vị sự nghiệp công lập sang hoạt động theo cơ chế tự chủ. Vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước trong thụ hưởng dịch vụ sự nghiệp công còn phổ biến.

Không phải ngẫu nhiên, một “chìa khóa” cốt lõi để thúc đẩy tinh giản biên chế trong các đơn vị sự nghiệp được nhắc đến lâu nay nằm ở việc “tự chủ”.  Đó cũng là quan điểm thống nhất của đại diện các bộ, ngành tham dự cuộc họp bàn hưởng ứng bởi đây sẽ “chìa khóa” giúp giảm số lượng biên chế sự nghiệp hưởng lương từ ngân sách.

Nhưng đằng sau của tự chủ nằm ở việc cởi trói về chính sách, cởi trói cho những rằng buộc từ những mệnh lệnh phi hành chính thông qua việc áp đặt hay cài cắm nhân sự từ những “cú điện thoại”, hay “bức thư tay” về sự bổ nhiệm thân quen, thân hữu. Có như vậy, các đơn vị mới tuyển dụng, đãi ngộ được người tài vào làm việc.

Mà căn cơ cũng chính là xóa bỏ những mệnh lệnh phi hành chính từ cấp trên, để bộ máy được vận thành theo đúng cơ chế xã hội hóa điều chỉnh. Từ đó, việc cung cấp dịch vụ công mới được nâng cao, bảo đảm quyền được học một cách thuận lợi cho trẻ em, quyền được khám chữa bệnh của người dân cũng như nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học.

Nghị quyết 19-NQ/TW của Trung ương khóa XII đưa ra một mục tiêu: Đến năm 2021, giảm mạnh về đầu mối, tối thiểu bình quân cả nước giảm 10% đơn vị sự nghiệp công lập; giảm tối thiểu 10% biên chế sự nghiệp hưởng lương từ ngân sách nhà nước so với năm 2015; cơ bản chấm dứt số hợp đồng lao động không đúng quy định trong các đơn vị sự nghiệp công lập (trừ những đơn vị đã bảo đảm tự chủ tài chính).

Qua đó, phấn đấu có 10% đơn vị tự chủ tài chính, cũng như giảm bình quân 10% chi trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho các đơn vị sự nghiệp công lập so với giai đoạn 2011-2015.

Một mục tiêu đã được đưa ra nhưng một bài toán hiệu quả đã được chính Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Duy Thăng ước tính: “Chuyển 100 biên chế ra, tự chủ được thì hoàn toàn có quyền tuyển thêm 200, 300 người”. Một sự ước tính như “đếm cua trong lỗ” đồng nghĩa với việc giảm đầu mối hành chính, số lượng người làm gián tiếp, sẽ tăng cường thu hút cán bộ trẻ, cán bộ giỏi lao động cống hiến.

Báo cáo Chi tiêu công Việt Nam đã chỉ ra những bất hợp lý về cơ cấu, đó là chi thường xuyên lớn. Nếu chi thường xuyên tiếp tục tăng sẽ không còn tiền để đầu tư. Do đó, chìa khóa nằm ở cơ cấu lại chi tiêu ngân sách theo hướng giảm tỷ trọng chi thường xuyên bằng việc tự chủ, nâng cao chất lượng của bộ máy công quyền.

 Khi tự chủ, những đơn vị dịch vụ công sẽ hoạt động như một doanh nghiệp công ích, hoạt động theo cơ chế mở rộng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Nếu thực hiện được những việc này, sẽ giải phóng được số lượng lớn viên chức, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách.

Chỉ có việc sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập của từng ngành, lĩnh vực miếng bánh ngân sách mới không bị chia cắt, bị lèn chặt bởi những sự rót tiền như một sự lệ thuộc, sự ỉ lại trông chờ bao cấp mà thiếu tính cạnh tranh, vươn lên. Chỉ khi nào tự chủ, tự đứng vững trên trên đôi chân của mình mới có những bước đi vững chắc.

Nhưng hơn bao giờ hết, để đẩy nhanh quá trình tự chủ, cần “tái cơ cấu” lại đội ngũ người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị thiếu quyết tâm chính trị, thiếu quyết liệt trong thực hiện đổi mới, sắp xếp lại biên chế các đơn vị sự nghiệp công lập. Bởi “đầu” có xuôi thì “đuôi” mới lọt.

Chỉ khi nào người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp công lập bị kỷ luật, thay thế thậm chí là “bêu tên” như cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, lúc đó cuộc “đại phẫu” trong tinh giản biên chế của các đơn vị sự nghiệp công lập mới thành công và đem lại hiệu quả. Lúc đó ngân sách không phải cõng gánh, để dồn sức cho chi đầu tư phát triển và tăng lương.

Hoài Vũ

Tin cùng chuyên mục

Tin mới