Đổi mới lĩnh vực đầu tư xây dựng

Thứ hai, 23/04/2018 09:00:00 | Góc nhìn Đại đoàn kết
Thời gian qua tình trạng thất thoát, lãng phí, hay vấn nạn bôi trơn, chi phí không chính thức đang làm tăng chi phí và giảm tính cạnh tranh trong lĩnh vực đầu tư xây dựng. Nếu xử lý được những vấn đề này sẽ tạo thuận lợi cho đầu tư, cải thiện chất lượng tăng trưởng kinh tế.

Đổi mới lĩnh vực đầu tư xây dựng

Ông Bùi Đức Thụ.

Trao đổi với ĐĐK, chuyên gia kinh tế Bùi Đức Thụ cho rằng, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, thông thoáng quy trình quản lý đầu tư xây dựng, làm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh, môi trường quản lý nhà nước.

PV: Thưa ông, có ý kiến cho rằng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng  vẫn còn rào cản của sự chậm trễ, thất thoát, lãng phí. Vậy theo ông đâu là nguyên nhân khiến đầu tư xây dựng chưa đạt được hiệu quả?

Ông Bùi Đức Thụ: Trong thời gian qua, đầu tư công của chúng ta triển khai rất chậm và đó là vấn đề nổi lên chủ yếu. Trước đây khi chưa có Luật Đầu tư công, đã có nhiều tồn tại, đặc biệt là đầu tư dàn trải, mất cân đối về nguồn, và có tình trạng một số nguồn vốn như vốn trái phiếu Chính phủ, cấp dưới đề nghị còn cấp trên lo tiền dẫn đến tình trạng mất cân đối và quản lý kiểm soát chưa chặt chẽ. Từ khi Luật Đầu tư công ra đời cho đến nay đã khắc phục được những tồn tại, kém hiệu quả, dàn trải, chế độ trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân trong quản lý nguồn lực tài chính công.

Tuy nhiên, lại đặt ra quá nhiều rào cản, quy trình thủ tục hết sức phức tạp. Cho nên kéo dài thời gian chuẩn bị, phê duyệt dự án và quá trình triển khai dự án cũng chậm lại. Ngay trong quý 1 của năm 2018, giải ngân chỉ khoảng 9-10%, Hà Nội cũng được 9% vốn xây dựng cơ bản. Nhu cầu đầu tư rất lớn, trong khi ngân sách không cân đối được.

Năm 2018, chúng ta  vay 204 ngàn tỷ đồng nhưng tiền vay về lại không tiêu được, tiêu chậm, phải chuyển nguồn lớn, từ đó sinh ra kém hiệu quả. Với tinh thần đó, tôi cho rằng một số quy trình, thủ tục theo quy định hiện hành Chính phủ phải tập trung vào việc tháo gỡ nút thắt trong đầu tư xây dựng, chỉ đạo các bộ, ngành chức năng thẩm định nguồn vốn.

Phải cải cách thủ tục hành chính. Bởi để các dự án của bộ, ngành, địa phương khi thẩm định nguồn vốn của Trung ương phải qua Bộ Tài chính, và Bộ Kế hoạch và Đầu tư là quá lâu, quá chậm. Giờ phải xử lý bằng cách thay đổi phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”.

Lẽ ra, dự án phải đủ các điều kiện mới được duyệt, bắt đầu mới cho triển khai nhưng trong điều kiện chúng ta chưa sửa được luật thì có thể cho phép các địa phương, bộ, ngành triển khai và chịu trách nhiệm về việc tổ chức quản lý nguồn vốn đó. Tất nhiên, với điều kiện nó phải nằm trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, kế hoạch hàng năm. Chỉ có thẩm định nguồn vốn cho hậu kiểm thì sẽ giải quyết được vấn đề.

Ông nghĩ sao khi vấn đề tham nhũng, bôi trơn, chi phí không chính thức đang còn nặng nề diễn ra ở nhiều khâu làm tăng chi phí và giảm tính cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng?

-Trong quản lý nhà nước, vì thủ tục quá phức tạp, muốn thực hiện phải qua nhiều khâu từ đó nảy sinh quan hệ xin - cho, muốn nhanh, được việc thì phải “bôi trơn”. Nó hình thành nên tham nhũng, tham nhũng lớn có, tham nhũng vặt cũng có và kéo dài suốt một chu trình quản lý.

Đó là điều chúng ta cần chấn chỉnh. Muốn vậy, cần quy định rõ ràng, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Một đồng tiền vốn triển khai đầu tư đi qua nhiều bước, mà bước nào cũng phải thẩm định, thẩm tra, rồi phải “thế nọ, thế kia”, liên quan đến nhiều cá nhân xét duyệt. Không chỉ nhiêu khê, phức tạp hóa quá trình quản lý mà còn nhanh dẫn đến tiêu cực.

Do đó, phải làm rõ chế độ trách nhiệm công vụ của từng tổ chức, cá nhân trong từng khâu công việc, xác định rõ cần xử lý trong một thời hạn nhất định là bao lâu?.

Chứ bổ sung thêm cái này, cái kia rồi trình lại thủ tục hồ sơ để xem xét gây khó khăn, thì đẻ ra một hệ quả tất yếu muốn nhanh phải bôi trơn. Vì vậy phải công khai các thủ tục, làm rõ chế độ công vụ, và kỷ luật phải nghiêm minh. Đồng thời mở rộng công khai minh bạch, có sự giám sát của các tổ chức, cá nhân, đặc biệt là giám sát của người dân để làm minh bạch hóa quy trình quản lý.

Như vậy vừa làm thông thoáng quy trình quản lý đầu tư xây dựng, trong đó, đặc biệt là sử dụng nguồn lực tài chính công, làm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh, môi trường quản lý nhà nước.

Hiện tại, mọi tài sản của Nhà nước chúng ta đã đấu thầu, đấu giá. Đất đai cấp cho các cá nhân, hộ gia đình đã thực hiện đấu giá, nhưng cấp cho tổ chức, đặc biệt là một số dự án, kể cả đất đai gắn liền với tài sản nhà nước trong quá trình cổ phần hóa thì lại không đấu thầu, đấu giá một cách minh bạch, công khai. Tôi cho rằng đây là kẽ hở và cần phải quy định rất rõ cụ thể trong pháp luật.

Xã hội hiện lo ngại việc tham nhũng trong xây dựng, từ việc chọn nhà thầu, bán chỉ định tài sản đất đai, có dấu hiệu lợi ích nhóm, vụ lợi  từ đó gây thất thoát lớn cho Nhà nước. Ý kiến của ông?

-Quản lý tài sản công gây thất thoát, biểu hiện rõ nhất chính là thất thoát thông qua đất đai. Đất đai thất thoát chủ yếu do cơ chế quản lý, cấp, bán, thu hồi đất đai chưa hợp lý. Biểu hiện ở việc cấp đất cho các tổ chức cá nhân là thực hiện theo các tổ chức, dự án có biểu hiện không đấu thầu mà chỉ định.

Giá 10 nhưng chỉ định 2- 3 dẫn đến thất thoát. Vừa qua tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về cơ chế chính sách trong lĩnh vực đầu tư xây dựng,Thủ tướng đã đề nghị phải minh bạch hóa trong việc quy hoạch, quản lý sử dụng, trong đó có việc cấp quyền sử dụng đất, cũng như thuê đất phải minh bạch, công khai, và phải cạnh tranh, dùng quan hệ thị trường để thực hiện cạnh tranh, chứ không được chỉ định. Thủ tướng đã lưu ý, nếu cần phải đấu giá công khai như đấu giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Tôi cho điều đó là hết sức cần thiết. Vì vừa qua từ việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, chúng ta huy động các nguồn vốn trong xã hội, các thành phần kinh tế để đổi mới quản lý, phát triển ngành đó nhưng trên thực tế mục đích đó lại không đạt được.

Ví dụ cổ phần hóa Hãng phim truyện Việt Nam, cuối cùng là mấy ông nhà thầu xây dựng mua. Họ không có nghiệp vụ trong lĩnh vực phim truyện,  nhưng nếu không phục hồi được, họ sẽ trình một đề án chuyển đổi mục đích sử dụng và có nguy cơ phá Hãng phim truyện để chuyển sang doanh nghiệp khác. Vì sao họ không có nghề chuyên môn nhưng sẵn sàng mua Hãng phim truyện? Đó là bởi họ được quyền kế thừa quyền thuê đất của Nhà nước với giá rẻ và thời hạn dài.

Hiện tại, mọi tài sản của Nhà nước chúng ta đã đấu thầu, đấu giá. Đất đai cấp cho các cá nhân, hộ gia đình đã thực hiện đấu giá, nhưng cấp cho tổ chức, đặc biệt là một số dự án, kể cả đất đai gắn liền với tài sản nhà nước trong quá trình cổ phần hóa thì lại không đấu thầu, đấu giá một cách minh bạch, công khai. Tôi cho rằng đây là kẽ hở và cần phải quy định rất rõ cụ thể trong pháp luật.

Trong lãnh đạo, chỉ đạo của Chính phủ, các bộ ngành, chính quyền địa phương cũng phải làm rõ việc này để thực hiện minh bạch công khai, tránh tình trạng lợi ích nhóm trong việc định giá đất gồm cấp quyền sử dụng đất cũng như thuê đất với giá rất thấp so với thị trường làm thất thoát tài sản nhà nước. 

Nhưng về lâu dài, chúng ta cần giải pháp căn cơ nào, thưa ông?

-Về lâu dài, có lẽ cần phải sửa đổi Luật Đầu tư công và những luật có liên quan đến đầu tư xây dựng như: Luật Đất đai, Luật Xây dựng để đảm bảo một môi trường pháp lý thông thoáng. Qua triển khai theo hệ thống pháp luật mới từ sau khi Hiến pháp 2013 có hiệu lực, qua theo dõi thực tiễn ở các bộ ngành, địa phương tôi thấy nhiều điểm vướng.

Ngay dự án sử dụng vốn vay nước ngoài, thì to hay nhỏ, không phân biệt nhóm A, nhóm B, hay nhóm C dứt khoát đều phải trình lên đến Thủ tướng. Như vậy là hết sức phức tạp, quá nhiêu khê. Những cái đó cần tổng kết, nhìn nhận lại để đảm bảo yêu cầu quản lý nhưng không gây ách tắc trong tổ chức thực hiện.

Nếu như nguồn vốn được triển khai kịp thời, rút ngắn thời gian đầu tư dự án, sớm đưa vào khai thác sử dụng thì nó sẽ có hiệu quả hơn. Nếu như bố trí vốn đủ nguồn, nhưng khâu chuẩn bị dự án mất trên 2 năm mới triển khai là mất tính cấp bách đi. Hay các dự án đã đầu tư rồi nhưng kéo dài thời gian dẫn đến kém hiệu quả.

Hiện Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang giám sát việc quản lý, sử dụng vốn vay  nước ngoài như: ODA và các nguồn vay ưu đãi của các tổ chức, cá nhân nước ngoài cho Việt Nam vay cho thấy thủ tục của ta chậm dẫn đến giải ngân của bộ ngành chậm, chỉ đảm bảo 2/3 lượng vốn. Điều đó làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả của việc quản lý sử dụng vốn đầu tư công của Việt Nam hiện nay.

Trân trọng cảm ơn ông!

H.Vũ (thực hiện)

Tin cùng chuyên mục

Tin mới