Nuôi dưỡng nguồn thu

Thứ ba, 30/10/2018 08:00:43 | Góc nhìn Đại đoàn kết
Hôm qua, 29/10, những vấn đề liên quan đến thu-chi ngân sách đã được các đại biểu Quốc hội bàn thảo khá kĩ lưỡng. Vấn đề thu ngân sách ra sao, làm sao để nuôi dưỡng những nguồn thu này giúp trang trải những vấn đề lớn nhỏ của đất nước hay phải “liệu cơm gắp mắm” ra sao, để tránh mất cân đối, bội chi ngân sách.. là điều nhiều đại biểu đặt ra.

Nhiều con số “biết nói” từ thu chi ngân sách đã được đề cập trong các báo cáo của Chính phủ. Theo đó, tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) cả năm ước vượt 3% (39,2 nghìn tỷ đồng) so với dự toán, dù vậy con số này chưa đạt được một số mục tiêu trong Nghị quyết của Quốc hội như: Tỷ lệ huy động từ thuế, phí đạt 20,7% GDP, thấp hơn mục tiêu 21% GDP đề ra; nợ đọng thuế còn lớn và có xu hướng tăng so với năm 2017.  

Nợ thuế tăng cao là điều cần suy ngẫm. Theo Tổng cục Thuế, ước tính 6 tháng đầu năm, nợ toàn ngành thuế là 80.134 tỷ đồng, tăng 6.990 tỷ đồng, tương ứng tăng 9,6% so với thời điểm cuối năm 2017. Trong đó, nợ không có khả năng thu hồi là gần 34.000 tỷ đồng, tăng 8% so với cuối năm 2017. 

Chỉ ra những nguyên nhân khiến nợ thuế tăng, Tổng cục Thuế cho biết, “tình trạng doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, ngừng hoạt động, bỏ khỏi địa chỉ kinh doanh, tự giải thể, phá sản và một bộ phận người nộp thuế ý thức chấp hành pháp luật thuế chưa cao...”. Phân tích nguyên nhân của tình trạng nợ thuế tăng cao, chính Tổng cục Thuế cũng thừa nhận là do doanh nghiệp khó khăn về tài chính, tự giải thể, phá sản nhiều, nhưng vì đâu nên nỗi này thì chưa được lý giải một cách thấu đáo.

Hẳn nhiều người chưa quên, tháng 8 năm ngoái, dự thảo sửa đổi 5 luật thuế khiến cộng đồng doanh nghiệp lên tiếng. Theo đó, thuế tiêu thụ đặc biệt tăng, theo hướng đánh mạnh vào các mặt hàng “đặc biệt”, từ chai nước ngọt tới ly cà phê. Mức thuế suất tăng 10%. Và sốc nhất là cú tăng của VAT, với dự kiến 12%, đánh trực tiếp lên các loại hàng hóa mà sự ảnh hưởng của nó không chỉ là cộng đồng doanh nghiệp mà còn rộng hơn nhiều. Tiếp đó là thuế bảo vệ môi trường trong xăng dầu được đề xuất tăng lên đến kịch khung...

Ai cũng biết thuế là nguồn thu quan trọng đóng góp vào NSNN, nhưng phải thu thế nào, khoan thư sức dân và doanh nghiệp ra sao để nuôi dưỡng nguồn thu này là điều cần phải có những kiến giải thật sâu sắc. Theo TS Lê Đăng Doanh, thuế đã chiếm tới 32% GDP, trong khi theo khuyến cáo của Ngân hàng Thế giới, với một nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp, chỉ 2.300 USD như Việt Nam, chỉ nên thu thuế khoảng 18% GDP. 

Theo ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Lê Minh Chuẩn, tỷ lệ huy động thuế, phí đối với doanh nghiệp ở Việt Nam lên tới 39,4% lợi nhuận, tức là làm 10 đồng nộp thuế gần 4 đồng. Thực tế, có những lĩnh vực mà doanh nghiệp đã phải chịu từ 12 đến 15 loại thuế và phí, dẫn đến giảm sự đóng góp cho NSNN. Theo đó, dù đã tăng thu tối đa, với mức thuế và phí rất cao, song kết quả thu NSNN không đạt được như mục tiêu và mong muốn đề ra.

Trở lại câu chuyện vì sao chúng ta phải tăng thu là bởi, thu chưa đủ chi, nhưng thay vì chăm chăm tăng thu tại sao không cơ cấu lại các nhiệm vụ thu? Cụ thể, tổng thu cân đối NSNN 8 tháng đầu năm ước đạt 871.800 tỷ đồng. Cả năm ước đạt 1.358.400 tỷ đồng, có tăng 39.200 tỷ đồng so với dự toán (tương đương khoảng 3%) và tăng 5,5% so với năm 2017.  Thế nhưng tổng chi cân đối NSNN 8 tháng đầu năm ước đạt 873.500 tỷ đồng, cả năm ước đạt 1.562.400 tỷ đồng, tăng 6,9% so với năm 2017. Như vậy, bội chi NSNN cả năm 2018 ước tính là 204.000 tỷ đồng. Đây là con số không hề nhỏ. 

Bội chi ngân sách vẫn tăng theo Ủy ban Tài chính-Ngân sách là do việc cơ cấu lại chi NSNN chưa có nhiều chuyển biến rõ rệt, tỉ trọng chi thường xuyên trong tổng chi NSNN còn cao. Bên cạnh đó, việc hướng dẫn về cơ chế tự chủ đối với các đơn vị sự nghiệp công lập chưa đồng bộ, kịp thời, chưa cụ thể nên về cơ bản, việc thực hiện còn chậm. Điều này dẫn đến NSNN vẫn còn phải bao cấp hầu hết chi đầu tư và nhiều khoản chi thường xuyên cho nhiều đơn vị sự nghiệp công lập ở cả Trung ương và địa phương. Như vậy, gốc của việc cân đối ngân sách không chỉ nằm ở giải pháp tăng thu.
Để chống mất cân đối, bội chi ngân sách, nhiều ý kiến đề nghị rằng, đi đôi với việc chống thất thu thuế, cần tăng cường nuôi dưỡng nguồn thu. Để nuôi dưỡng nguồn thu và mở rộng nguồn thu cho ngân sách, Chính phủ và các bộ, ngành chức năng, các cấp chính quyền tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh liên quan đến công tác quản lý thuế, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, kích cầu tiêu dùng để tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh phát triển, xây dựng nguồn thu dồi dào và ổn định lâu dài.

ĐBQH Lê Minh Chuẩn đề nghị nên xem xét lại chính sách thuế và phí đang hiện hành thay cho việc tăng thuế, phí đối với doanh nghiệp sang dưỡng thu, nuôi dưỡng nguồn thu, từ đó tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Đồng thời, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, phí, hải quan, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất. Việc nuôi dưỡng nguồn thu càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do, nhiều hiệp định lớn bắt đầu vào giai đoạn thực thi và các quy định cam kết hội nhập kinh tế quốc tế. Khi đó, doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh công bằng với doanh nghiệp nước ngoài, rất cần có trang bị các “lá chắn” về mặt pháp lý để tự bảo vệ mình, đủ tự tin bước vào môi trường cạnh tranh mới.

Như vậy việc nuôi dưỡng nguồn thu thông qua tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phải được đặt lên hàng đầu. Do vậy, Chính phủ cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, hải quan, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư, phát triển sản xuất, tăng thu ngân sách. Đó cần được xem là giải pháp căn cơ và lâu dài, để phát triển bền vững. 

Nguyên Khánh

Tin cùng chuyên mục

Tin mới