Trụ cột của an sinh xã hội

Thứ bảy, 12/05/2018 08:00:00 | Góc nhìn Đại đoàn kết
“Cấp bách” là cụm từ được nhắc đến nhiều nhất khi đề cập việc đổi mới chính sách bảo hiểm xã hội. Song có một thực tế là nếu vẫn không thay đổi tư duy coi chính sách BHXH là sự “bảo trợ” thì khó lòng có thể đổi mới thành công.

Trụ cột của an sinh xã hội

Bảo hiểm xã hội đang cố gắng phủ sóng cộng đồng dân cư.

BHXH bao gồm các chính sách bảo hiểm hưu trí - tử tuất; bảo hiểm thất nghiệp; bảo hiểm ốm đau, thai sản và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được xem là trụ cột của chính sách an sinh xã hội. Không thể phủ nhận những tích cực mà chính sách BHXH đã mang lại trong thời gian qua song chiếu vào những con số như năm 2017 mới chỉ có gần 29% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH, vẫn còn trên 70% chưa tham gia cũng đủ thấy những khiếm khuyết hiện hữu trong việc thực thi chính sách BHXH rất lớn. Đó là chưa kể đến mối nguy cơ đang hiện hữu rất gần đó là quỹ hưu trí và tử tuất có nguy cơ mất cân đối trong dài hạn. Chưa hết, tình trạng người lao động đứng trước nguy cơ “trắng tay” sau mấy chục năm đi làm vì doanh nghiệp nợ, trốn đóng BHXH ngày càng gia tăng và gây bức xúc.

Rõ ràng chỉ điểm qua những con số, thực trạng trên cho thấy việc cải cách chính sách BHXH là cấp thiết đến chừng nào. Trước thực tế đó, việc có một cái nhìn tổng thể để cải cách triệt để chính sách liên quan, mở rộng đối tượng tham gia BHXH, thiết kế lại chính sách đóng – hưởng hợp lý là cần thiết. Trong Đề án liên quan đến nội dung này trình Hội nghị TƯ 7, chính sách BHXH được cải cách theo hướng từng bước mở rộng vững chắc tiến tới thực hiện BHXH toàn dân. Phát triển hệ thống BHXH linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Đi kèm với đó, những giải pháp cụ thể cũng được đề xuất như thiết kế chính sách BHXH kiểu ba tầng. Trong đó tầng thứ nhất là an sinh (tức là Nhà nước đóng cho các đối tượng chính sách để họ hưởng lương hưu), tầng thứ 2 là BHXH bắt buộc và tầng thứ 3 là bảo hiểm tự nguyện, người lao động đóng cao hưởng cao, đóng thấp hưởng thấp. Thay đổi nhiều nhất trong đề xuất cải cách hệ thống BHXH lần này là người lao động sẽ không nhất thiết đóng BHXH tự nguyện dài 20 năm như trước. Thay vào đó, thời gian đóng có thể chỉ từ 10 năm trên nguyên tắc đóng ít hưởng ít - đóng nhiều hưởng nhiều.

Ngay khi những mục tiêu và giải pháp của Đề án Cải cách chính sách BHXH được công bố, người dân đã có những đánh giá rất tích cực mà những bước đột phá mà Đề án đã đề cập. Song để thực hiện lại không hề đơn giản, nhất là lâu nay quan điểm BHXH là chính sách “phúc lợi xã hội” hay “bảo trợ” tồn tại không chỉ ở người dân mà còn hiện hữu ngay cả ở những người làm công tác quản lý. Đơn cử như sau nhiều năm nỗ lực và quyết tâm, dù rất nhiều chính sách hỗ trợ nhằm khuyến khích người dân tham gia BHXH tự nguyện, nhưng đến nay cũng chỉ dừng lại ở con số 200.000 người tham gia BHXH tự nguyện. Cả nước có hơn 600 nghìn doanh nghiệp nhưng chỉ có khoảng 230.000 doanh nghiệp đóng BHXH cho người lao động. Dự báo đến năm 2030, chỉ có 37% lực lượng lao động tham gia BHXH và đến năm 2050 là 42%.

Nguyên nhân khiến người dân thờ ơ với BHXH tự nguyện có rất nhiều nhưng mức hỗ trợ thấp, công tác tuyên truyền còn hạn chế…là hai nguyên nhân được nhắc nhiều nhất để lý giải vì sao BHXH tự nguyện khó mở rộng độ bao phủ. Người dân có thực sự vì không có sự hỗ trợ mà không tham gia BHXH tự nguyện hay không, thời điểm này vẫn chưa có cuộc khảo sát cụ thể nào nhưng nếu nhìn vào sự sôi động của thị trường bảo hiểm nhân thọ hiện nay ở Việt Nam ít nhiều cũng thấy rõ ràng việc người dân thờ ơ với BHXH tự nguyện chưa hẳn hoàn toàn vì lý do kinh tế. Thực tế đã nhiều lần, những bất cập trong chính sách BHXH đã được chỉ ra  hay những lo lắng trước nguy cơ vỡ quỹ BHXH cũng đã nhiều lần được đề cập tới. Và “nhức nhối” hơn cả là tình trạng trốn đóng BHXH cho người lao động vẫn đang diễn ra chưa có dấu hiệu giảm dù giờ đây hành vi trốn đóng BHXH là được hình sự hóa.

Chính sách BHXH là để bảo đảm an sinh xã hội trước những rủi ro trong và sau cuộc đời lao động. Nhưng nếu không có những hành động quyết liệt, những giải pháp mạnh mẽ bảo vệ quyền lợi cho người tham gia thì dù có ưu việt đến đâu rất khó có thể thuyết phục người dân tham gia. Bởi thế việc cải cách cần thực hiện đồng bộ các giải pháp, có sự vào cuộc với quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, cùng với đó tăng tính hấp dẫn để mọi người thấy cần thiết và quyền được tham gia. Bên cạnh đó, cũng cần có chế tài đủ sức răn đe những hành vi trục lợi chính sách và các bất cập đã tồn tại từ nhiều năm nay, như trốn đóng, nợ đọng BHXH, BHYT, đảm bảo quyền lợi của người lao động và khẳng định sự nhân văn của chính sách. Từ đó góp phần củng cố niềm tin của người dân tham gia vào hệ thống BHXH.   

Nguyễn Đào

Tin cùng chuyên mục

Tin mới