Người Jơ Rai đi theo cách mạng

Thứ ba, 26/09/2017 14:10:00 | Tinh Hoa Việt
Ông KSor Ní là một trong những trí thức đầu tiên của dân tộc Jơ Rai, sinh tại buôn Thăm, xã Ia Trok, huyện A Pun Pa, tỉnh Gia Lai, nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai. Ông là thân sinh của ông Kso Phước, nguyên Bộ trưởng- Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc và Kso Nham, Trung tướng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hậu cần- Kỹ thuật- Bộ Công an.


Bác KSo Ní và vợ ( ảnh chụp năm 2005).

Lần đầu gặp Bác

Được tin có khách ở Kon Tum đến chơi, từ nhà dưới đi lên phòng khách, ở tuổi 93 nhưng những bước đi của ông vẫn chắc khỏe với vóc dáng của một người Tây Nguyên đã trọn đời đi theo cách mạng.

- Bác còn khỏe chứ ạ ? - Tôi hỏi.

- Tôi phải sống để chứng kiến sự đổi mới của đất nước, cuộc sống mới của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên chứ - ông rành rọt trả lời.

Rồi ông kể chuyện: Năm 1946, từ buôn làng Gia Lai, ông được cử ra Hà Nội dự Đại hội Thanh niên các dân tộc Việt Nam. Ra đến thủ đô, ông nghe Đài phát thanh của Pháp nói đại ý là: Người dân Tây Kỳ (Tây Nguyên) niềm nở đón tiếp quân Pháp xâm chiếm Tây Kỳ. Ông bảo là mình nghe đài Pháp nói thế thì tức lắm vì sự thật không đúng như vậy. Người dân Tây Nguyên luôn một lòng theo cách mạng, đoàn kết đánh đuổi giặc Pháp, thế mà đài của chúng lại nói ngược lại.

Thế là sẵn biết tiếng Pháp, nói và nghe được tiếng Pháp, Kso Ní- chàng trai Tây Nguyên khi ấy mới 22 tuổi đang ở giữa lòng Hà Nội lúc ấy đã viết ngay một bài báo bằng tiếng Pháp và ông gửi cho báo Le Peuple (tiếng Pháp có nghĩa là Nhân Dân) phản bác lại những luận điệu xuyên tạc của đài phát thanh Pháp; cổ vũ, động viên đồng bào Tây Nguyên đánh giặc giữ buôn làng. Khi bài viết của ông được báo Le Peuple đăng, Bác Hồ đã cho gọi ông vào Bắc Bộ phủ. Ông nói rằng, đó là một buổi chiều lịch sử và mãi mãi theo ông trong cả cuộc đời đi làm cách mạng của mình.

Hôm ấy là một buổi chiều cuối thu năm 1946, đồng chí Y Ngông Nick Đam (cố Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội) đưa ông vào Bắc Bộ Phủ. Khi gặp Bác ở phòng làm việc, ông xúc động quá, cứ phải bám riết lấy Y Ngông. Ông kể: “Bác ngồi trước mặt chúng tôi, ân cần hỏi thăm sức khoẻ, hỏi thăm gia đình hai chúng tôi. Anh Y Ngông chỉ vào tôi rồi giới thiệu với Bác: “Đây là anh KSor Ní, là thanh niên dân tộc Jơ Rai”. Bác cười, gật đầu. Tôi cứ sững sờ nhìn Bác. Bác gần gũi và thân tình quá, tự nhiên tôi không còn e ngại nữa. Đồng chí Y Ngông Nick Đam báo cáo rằng: "Thưa Bác, giặc Pháp đã chiếm mất Tây Kỳ rồi ạ". Bác nói: "Bác biết rồi" và thấy nét mặt của Bác thoáng buồn. Lúc ấy, Kso Ní xen vào: "Thưa Bác, ta có đánh Pháp để giải phóng Tây Kỳ không ạ". Bác đứng dậy cầm tay hai chúng tôi rồi nói: "Phải đánh". Rồi Bác đưa bàn tay lên ý nói là bàn tay có năm ngón nếu thiếu một ngón thì không còn là một bàn tay. Cũng như cả nước Việt Nam, Việt Nam độc lập thì Tây Kỳ cũng được hưởng hạnh phúc do nền độc lập của Tổ quốc đem lại.

Sau cuộc gặp Bác Hồ, chỉ sau ba tháng, tôi đã biết đọc, biết viết tiếng phổ thông và được làm việc trong Phòng Văn xã của Nha Dân tộc Trung ương tại Hà Nội. Ngày 15 tháng 12 năm 1946, tôi được vinh dự kết nạp vào Đảng. Thế là từ một thanh niên trí thức người dân tộc thiểu số, được giác ngộ cách mạng, tôi đã trở thành một đảng viên cộng sản”.

Gieo mầm xanh trên đất Tây Nguyên

Trong câu chuyện với chúng tôi, ông vẫn nhớ đến từng chi tiết cuộc đời của mình và người dân tộc Jơ Rai ở Tây Nguyên quê ông trong những tháng năm gian khổ nhưng một lòng theo cách mạng. Cha mẹ ông sinh được 4 người con, trong đó có 3 chị gái, ông là con út. Thuở còn ngồi ôm lưng cha, cậu bé KSor Ní  đã thấy cảnh lính Pháp từ đồn Cheo Reo (giáp với tỉnh Phú Yên bây giờ) về buôn Thăm quê ông lùng bắt người đi lính, đòi thuế và bắt con gái đẹp đưa lên đồn cho quan Tây. Người nào dám chống lại đều bị chúng tra tấn, đánh đập rất dã man. Ông Siu Jơ Ling, cha của KSor Ní bị lính Tây ở đồn Cheo Reo bắt giam mười ngày vì “tội” giấu thanh niên không khai tên để nộp thuế thân. Năm 1935, ông bị Pháp tra tấn đến mang bệnh, không có thuốc thang cứu chữa nên ông Siu Jơ Ling đã qua đời.

Sau khi cha mất, KSor Ní phải sang ở với người anh rể tên là Rơ Ô Bơng ở buôn Săm Ma Na bắt đầu học lớp 1 rồi sang tỉnh Buôn Ma Thuột học hết bậc tiểu học (Prime). Suốt 6 năm học, KSor Ní luôn đạt học sinh giỏi. Tốt nghiệp Prime, năm 1941, KSor Ní chuyển đi học tại trường Võ Tánh (Quy Nhơn). Đầu tháng 4-1945, trên đường từ Quy Nhơn về Cheo Reo, ông dừng lại ở Plei Ku để nghe ngóng tình hình, ghé thăm ông Nay Phin, Hiệu trưởng Trường tiểu học Plei Ku. Tầng lớp thanh niên trí thức người dân tộc khi ấy thường xuyên tập hợp thành từng tốp nhỏ để diễn thuyết, nói chuyện chống Pháp, ủng hộ cách mạng và Bác Hồ.

Tháng 6-1945, anh Rơ Chăm Thép từ Trường Canh nông ở mãi tỉnh Tuyên Quang về. Gặp KSor Ní, Rơ Chăm Thép  mừng lắm. Anh Rơ Chăm Thép kể cho bạn nghe những điều mình hiểu biết về Việt Minh: “Việt Minh chủ trương đánh Pháp, đánh cả Nhật, giành lại độc lập, tự do cho đất nước Việt Nam, thực hiện đoàn kết, bình đẳng giữa các dân tộc”. Thấy vấn đề mới mẻ quá, ông quyết định không về quê, mà ở lại Plei Ku tiếp tục tham dự các buổi sinh hoạt của thanh niên. Tháng Tám năm 1945 sau khi đón đại diện của Việt Minh về tiếp nhận chính quyền tại Plei Ku, ông cùng với ông Nay Phin về quê tổ chức khởi nghĩa, bao vây huyện lỵ Cheo Reo, buộc chính quyền tay sai thân Nhật phải hạ vũ khí đầu hàng. Uỷ ban nhân dân cách mạng huyện Cheo Reo được thành lập do ông Nay Phin làm Chủ tịch, ông được phân công phụ trách tài chính. Ông kể: “Sau ngày 2-9-1945, chúng tôi mới biết cả nước đã có Chính phủ lâm thời do cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Cụ Hồ Chí Minh cũng là người đứng đầu Việt Minh, là lãnh tụ của các dân tộc Việt Nam”. Năm 1946, ông KSor Ní được bầu là đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai khoá I. Từ tháng 3 - 1946, ông về Plei Ku tham gia tổ chức Đại hội đoàn kết nhân dân các dân tộc Tây Nguyên chống Pháp. Đại hội vui mừng được đón nhận thư của Bác Hồ và ghi nhớ lời dạy của Người.

Cuộc đời của ông đã kinh qua nhiều trọng trách ở tỉnh Gia Lai, song điều quý nhất là ông đã để lại những sản phẩm tinh thần, về ý chí và lòng quyết tâm theo Đảng, theo cách mạng và gieo những hạt mầm xanh trên đất Tây Nguyên mà đồng bào Jơ Rai trên quê hương ông mãi mãi bước theo. Các con của ông đều nối gót truyền thống cách mạng của gia đình. 

Trước khi chia tay chúng tôi, ông Kso Ní đã đọc bài thơ bằng tiếng Jơ Rai ông viết để tuyên truyền cho đồng bào Tây Nguyên ngày trước. Giọng của ông còn đầy nhiệt huyết: "Hồ Chí Minh anh dũng phi thường! Hồ Chí Minh có chủ trương, đường lối đúng đắn… Người Jơ Rai, người Tây Nguyên quyết một lòng đánh Pháp". Đọc xong những câu thơ trên, ông đứng dậy đưa bàn tay phải đặt vào bên ngực trái rồi nói: "Đảng, Bác Hồ luôn ở trong trái tim tôi".

Tây Nguyên đang giữa mùa mưa, mây mờ giăng tràn trên phố núi, trong một ngôi nhà nhỏ nằm trên đường Phan Đình Phùng của thành phố Plei Ku, ông Kso Ní đón đứa chắt ngoại từ tay người con gái út, nét mặt ông rạng ngời nhìn lên tấm ảnh Bác Hồ treo trang trọng ở giữa nhà. Ra đi từ buôn Thăm, trên đường theo Cách mạng, với những điều được trải nghiệm, ông KSor Ní càng thấy rõ hạnh phúc của mỗi gia đình, mỗi dân tộc đều không thể tách rời hạnh phúc chung của cả đất nước.  

Nguyễn Văn Chiến