Di tích Cổ Loa: Không chỉ bảo tồn vòng thành nội

Thứ ba, 10/07/2018 08:30:55 | Văn hóa
Với lịch sử hơn 2.300 năm - là di tích độc nhất vô nhị ở Đông Nam Á, Cổ Loa đang lưu giá trị về lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ. Thế nhưng hiện nay khu di tích đang bị xâm hại nghiêm trọng làm mất đi toàn bộ hình dáng ban đầu, thậm chí những hộ dân ở sát chân thành cổ đã được cấp “sổ đỏ” do sinh sống nhiều đời tại khu vực này. 

Di tích Cổ Loa: Không chỉ bảo tồn vòng thành nội

Lễ hội đền Cổ Loa (Ảnh: Quang Vinh).

Xâm hại nghiêm trọng

Di tích Cổ Loa được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1962. Năm 2012, Cổ Loa được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt có giá trị về lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ.

Tuy nhiên, dù TP Hà Nội cũng như các cơ quan quản lý văn hóa di sản đã có rất nhiều nỗ lực, cố gắng trong bảo tồn, tuy nhiên, thực trạng di tích Cổ Loa vẫn đang bị xâm hại.

Ở đó những tồn tại chủ yếu là do những thiếu hụt trong nhận thức của công chúng và cả những bất cập trong tư duy quản lý và hoạch định.

Đặc biệt, một nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là do công tác quản lý trong nhiều năm qua còn “lỏng lẻo”, thiếu sự phối kết hợp đồng bộ.

Trong đó, trước năm 1995 di tích Cổ Loa được quản lý bởi chính quyền địa phương nhưng sau đó lại được chuyển giao qua nhiều đơn vị quản lý.

Đến năm 2014, Bản Quản lý khu di tích Cổ Loa mới được thành lập và trực thuộc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội.

Đến năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch tổng thể Khu di tích Cổ Loa thành Công viên Lịch sử - Sinh thái- Nhân văn với tỷ lệ 1/2000.

Tuy nhiên, cho đến nay, quy hoạch chi tiết 1/500 để tạo lập cơ sở cắm mốc bảo vệ di tích vẫn chưa hoàn thành. 

Đặc biệt, theo báo cáo của BQL Khu di tích Cổ Loa thì hiện nay di tích đang bị xâm hại nghiêm trọng bởi chính người dân sinh sống tại đây.

Người dân đã tiến hành canh tác nông nghiệp cả trên tường thành, nuôi cá dưới hào. Thậm chí nhiều hộ gia đình đã được cấp “sổ đỏ” với lý do đã sinh sống nhiều đời trên khu vực này.

Chưa kể, một số đoạn trên mặt thành biến thành đường nhựa cho xe cơ giới qua lại... Vòng thành nội đã gần như mất đi toàn bộ hình dáng, chỉ còn sót lại một vài ụ đất rải rác.

Nhiều đoạn hào trong thành nội cũng bị lấp để xây nhà và làm đường, hoặc bị cây và cỏ dại mọc um tùm.

Bên cạnh đó, hai vòng thành trung và thành ngoại dù vẫn còn nguyên đường nét nhưng không còn giữ được độ cao như trước (chiều cao gốc của thành từ 7-8 m, có nơi lên tới 10 m nhưng giờ đây chỉ còn lại 3 m trở xuống, có nơi chưa đầy 1 m), nhiều đoạn hào được trưng dụng làm diện tích trồng lúa.

Di chỉ Đồng Vông tại khu vực bên sông Hoàng Giang vốn có tầm quan trọng đặc biệt, thể hiện các giai đoạn khảo cổ học phát triển liên tục từ Phùng Nguyên đến Đông Sơn đang trên bờ vực xóa sổ vì các công trình dân sinh. 

Thiếu chế tài lý

Trước tình trạng này BQL khu di tích Cổ Loa dường như cũng khó có được những phương án tối ưu để giải quyết, bởi một lý do là không được phép xử phạt. Chưa kể, nhiều báo cáo của BQL và những ý kiến phản ánh các vi phạm nêu trên gửi cho địa phương phần lớn không có hồi âm.

Theo ông Lê Việt Dũng - Phó BQL Khu di tích Cổ Loa chia sẻ: BQL chỉ được phép phụ trách “vùng lõi” thuộc khu vực thành nội, với các địa điểm như Đền Thượng thờ An Dương Vương, Giếng Ngọc, đình Ngự Triều, am thờ Mỵ Châu... cùng vài khu đất gần trụ sở làm việc với tổng diện tích khoảng 4 ha.

Trong khi đó, toàn bộ Khu di tích Cổ Loa rộng gần 900 ha và 3 vòng thành đất do chính quyền địa phương và người dân quản lý, với quan điểm như đất đai thông thường, không phải đất di tích.

Cũng theo ông Dũng, tại Cửa Trấn Nam, một điểm rất quan trọng của di tích bị che khuất hoàn toàn bởi các hàng quán mọc lên san sát.

Tôi đã làm việc với lãnh đạo xã nhiều lần, kể cả đã phát biểu trong một số cuộc họp trên huyện, đề nghị UBND xã lưu ý dẹp hàng quán, quản lý chặt chẽ nhưng tình trạng trên vẫn tiếp diễn. 

Theo PGS Nguyễn Văn Huy: “Dù được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia đặc biệt, nhưng hơn nửa thế kỷ qua, Cổ Loa vẫn không xác định được mốc giới di tích, không phân định rõ ai là chủ đích thực để quản lý, không biết phải quản lý những gì...”.

Cũng theo ông Huy, việc BQL khu di tích chỉ quản lý đình, đền, miếu, giếng ngọc, vườn thuyền...

Còn “hạt nhân” của Loa thành gồm 3 vòng thành, 3 vòng hào cũng như sông Hoàng Giang thì do chính quyền xã Cổ Loa quản lý, khiến di tích không được quản lý thống nhất, đồng bộ, thiếu tập trung.

Thời gian qua Nhà nước đầu tư cho Cổ Loa chủ yếu tập trung vào vùng thành nội với Đền Thượng, Đình ngự triều di quy, am Mỵ Châu, Giếng Ngọc... là vùng lõi, vùng bảo vệ cần được ưu tiên là chưa phù hợp với đặc điểm riêng biệt của khu di tích Cổ Loa.

Theo truyền thuyết và trong tâm trí người Việt Nam thì Cổ Loa là 3 vòng thành, đây chính là thứ giá trị nhất tạo nên thành Cổ Loa, nên 3 vòng thành đều có giá trị lịch sử ngang nhau.

Không thể coi vòng thành nội, vòng trong cùng quan trọng hơn vòng ngoài hay ngược lại…

Có thể thấy, khác với việc bảo tồn các di tích ở đô thị như phố cổ, bảo tồn những công trình còn tồn tại mang tính chất chính là công trình khảo cổ học như Khu di tích Cổ Loa, thì vai trò của Nhà nước rất quan trọng, theo xu hướng “bảo tồn từ trên xuống” do nhiều yếu tố tác động đến bảo tồn liên quan đến cơ chế chính sách và quản lý Nhà nước.

Nhưng về lâu dài, để đảm bảo tính bền vững cần có sự tham gia của cộng đồng theo xu hướng “bảo tồn từ dưới lên”, bởi chỉ có cộng đồng, các cá nhân, các tổ chức xã hội mới có đủ nguồn lực để bảo tồn được di sản cũng như giúp cho di sản sống cùng cộng đồng.

Minh Quân - Thanh Hoa

Tin cùng chuyên mục

Tin mới