Tràng Cát, làng lá dong

Thứ năm, 11/01/2018 08:00:57 | Văn hóa
Theo phong tục cổ truyền, nhà nhà đều có bánh chưng. Vừa để thờ cúng tổ tiên vừa để ăn Tết. Lá dong được dùng để gói bánh. Trước kia, lá thường được chở từ các tỉnh phía Bắc về thủ đô. Nhưng nhiều năm nay, người dân thôn Tràng Cát, xã Kim An, huyện Thanh Oai, TP Hà Nội đã trồng lá dong để phục vụ quanh vùng, không chỉ dịp Tết mà cả ngày thường.

Tràng Cát, làng lá dong

Ở Tràng Cát, đi đến đâu cũng có thể bắt gặp lá dong xanh.

Đặt chân đến Tràng Cát là gặp ngay lá dong. Lá dong ràn rạt khắp nơi, lá dong len trong nhà, trong vườn, lá dong dung dưỡng những cánh đồng bồi bãi, lá dong ôm ấp những con người lam lũ.

Có thể nói, người dân Tràng Cát “sống cùng lá dong, chết cùng lá dong”. Không ai trong số những người đến đây lại không thể cảm nhận được sự hiện diện của thứ lá này.

Chẳng phải làng Tràng Cát có mỗi lá dong, chỉ bởi bao đời nay lá dong vẫn được khai thác tối đa cho việc làm các loại bánh.

Cứ một khóm dong nhỏ trong vườn, một lớp phân bón rồi phủ tro bếp lên trên cùng, vậy là có những cánh đồng lá dong xanh ngút ngàn tầm mắt.

Lá dong Tràng Cát làm nên phong vị đặc biệt. Mang giống lá ấy đi nơi khác trồng là thất bại hoàn toàn.

Đi giữa khu vườn rộng mấy sào của bà Khuyên ở cánh đồng làng, màu xanh của những vạt lá dong cao lút đầu người, xung quanh là cây trái sum suê, gợi nét đẹp thanh bình mà dịu dàng quá đỗi.

Dừng lại bên những khóm lá dong bóng mượt, bà Khuyên cho biết: “Lá dong Tràng Cát là thứ giống lá dong nếp, bầu lá tròn, mềm, dai, mặt dưới có màu xanh non, cuống là dài phối sắc với màu thân lá, dễ phân biệt với loài dong rừng.

Dùng lá dong Tràng Cát để gói bánh chưng không chỉ tạo màu xanh đẹp mắt mà còn tăng thêm hương vị cho bánh.

Một nét đặc trung của lá dong Tràng Cát là khổ lá đều đặn, kích cỡ chiều dài 50cm-60cm, chiều rộng 25 cm-35 cm.

Không ít người muốn đem giống ấy về  trồng ở các vùng lân cận nhưng không đạt được chất lượng như khi trồng ở Tràng Cát.

Hơn thế nữa, theo anh Nguyễn Kim Hải, ở xóm Cầu Đông điều đặc biệt làm nên thương hiệu “lá dong Tràng Cát” là bởi vì Tràng Cát nằm trong vùng bãi bồi của dòng sông Đáy, nơi có mạch nước ngầm tinh khiết chảy qua, lại thêm có khí hậu ôn hòa, nên lá dong cứ được đà mà sinh sôi nảy nở, từ đó mà làm nên thương hiệu lá dong hàng trăm năm nay”. 

Làng Tràng Cát nằm ở một địa thế đắc địa, ba bề bao quanh bởi sông Đáy. Vùng đất bãi bằng phẳng kéo dài từ bờ sông đến rìa làng hình vòng cung trù mật.

Truyền rằng, cách đây khoảng 600 năm về trước, bà Đàm Sứ ở thôn Nga Mi Hạ, xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai, thấy đây là vùng đất tốt tươi cho cây trồng đã đưa con cháu xuống khai hoang lập địa, phát cỏ và trồng cây lá dong.

Lâu dần, người dân Tràng Cát học theo bà Đàm Sứ trồng lá dong để dùng trong dịp Tết và bán ra bên ngoài.

Càng đi sâu vào trong làng, chúng tôi bắt gặp hình ảnh rất nhiều khu nhà vườn trồng lá dong san sát, với màu xanh bao trùm ngôi cả làng. Nhà nhỏ trồng một vài sào, nhà lớn tới vài héc ta.

Chưa ở đâu, sắc xanh của lá dong lại trở thành biểu tượng thiêng liêng trong đời sống cộng đồng đến vậy.

Ông Trịnh Văn Tô, 60 tuổi, chi hội trưởng Hội Người cao tuổi (thôn Tràng Cát, xã Kim An) kể:” Mỗi tàu lá dong gợi nhớ về ngày Tết cổ truyền, còn gì hạnh phúc hơn khi trong mỗi ngày Tết ấy lại có thêm lá dong để gói bánh chưng xanh”. Ngày trước, sau mỗi lần đi cắt lá dong, ông Tô đều mang lá dong đi bán ở khắp nơi. 

Theo anh Nguyễn Quang Tú- trưởng thôn Tràng Cát, lá dong ở Tràng Cát qua bao năm bao tháng mà không hề mất đi bởi đất bãi nơi đây có đặc điểm là đất phù sa với tỉ lệ hai phần đất cát và một phần đất thịt, tạo điều kiện thuận lợi cho lá dong sinh trưởng và phát triển. Những năm trước đây, phần lớn các gia đình trong thôn đều trồng lá dong.

Song, cũng có thể vì nguồn lợi kinh tế, khoảng vài ba năm trở lại đây, diện tích trồng lá dong có xu hướng giảm vì người dân chuyển sang trồng cây ăn quả.

Tuy nhiên, trong khoảng gần 500 hộ dân ở Tràng Cát thì hiện nay vẫn còn khoảng hơn 300 hộ trồng lá dong với diện tích khoảng 25 ha. Nếu tính năng suất ở thời điểm thu hoạch phục vụ Tết Nguyên đán, khoảng 6 vạn lá/sào thì số lượng lá dong cung cấp cho thị trường là rất lớn. 

Về Tràng Cát những ngày này chúng tôi luôn cảm nhận được sự ấm áp từ những cánh đồng lá dong, về những bóng lá dong xanh mượt mà cái mầu trời cũng rất xanh ngày Tết.

Chúng tôi vẫn náo nức về nơi bắt nguồn của các thứ lá, mỗi cuối năm, về những quãng thời gian đằng đẵng hàng trăm để hiện diện từ xa xôi đến ngôi làng gần gũi này.

Những người dân, gắn mình với lá dong, đơn giản và hiển nhiên, để giữ những gì thân thương máu thịt, chẳng có ngày Tết nào có thể thiếu được lá dong gói bánh chưng xanh. 

Vũ Phúc